بسته شدن احتمالی تنگه هرمز میتواند علاوه بر تجارت جهانی، صادرات و واردات ایران را نیز تحت تاثیر قرار دهد. حسین توکلیان، اقتصاددان، در گفتوگو با کاماپرس با اشاره به وابستگی بخش قابلتوجهی از تجارت خارجی ایران به بنادر جنوبی تاکید کرد که مسیرهای جایگزین ظرفیت جبران تجارت دریایی کشور را ندارند و اختلال در تردد کشتیها میتواند تامین درآمد ارزی و واردات کالا را با چالش مواجه کند.
حسین توکلیان، اقتصاددان، در گفتگو با کاماپرس با اشاره به موقعیت جغرافیایی ایران گفت کشور از مرزهای شمالی و جنوبی برخوردار است، اما بخش قابلتوجهی از تجارت خارجی ایران از مسیرهای جنوبی انجام میشود. به گفته توکلیان، این مسئله را نباید یک اشتباه استراتژیک تلقی کرد، بلکه ناشی از منطق و ظرفیت تجارت دریایی است.
این اقتصاددان توضیح داد که ظرفیت جابهجایی یک کشتی باری بزرگ که در یک بندر پهلو میگیرد، با ظرفیت مسیرهای زمینی قابل مقایسه نیست. بنابراین، در صورت اختلال در مسیرهای دریایی، صادرات و واردات ایران هر دو با آسیب مواجه خواهند شد.
مسیرهای جایگزین ظرفیت تجارت جنوبی را ندارند
توکلیان درباره امکان انتقال بخشی از تجارت ایران به مسیرهای جایگزین نیز گفت گاهی از مرزهای شمالشرقی، دریای خزر یا مسیرهای غربی از طریق ترکیه و عراق به عنوان گزینههای جایگزین نام برده میشود، اما آمارهای گمرکی نشان میدهد ظرفیت این مسیرها با مسیرهای جنوبی قابل مقایسه نیست.
به گفته او، مسئله تنها تامین کالا و یافتن مسیر جایگزین برای واردات نیست، بلکه تامین منابع مالی واردات نیز اهمیت اساسی دارد. ایران برای واردات ابتدا باید صادرات انجام دهد و درآمد ارزی به دست آورد و سپس از محل این منابع، کالاهای مورد نیاز خود را وارد کند.
توکلیان با اشاره به ساختار اقتصاد ایران افزود: «ایران یک اقتصاد کامودیتیمحور است» و بخش مهمی از صادرات کشور را نفت، محصولات نفتی، فلزات، کانیها و کالاهای خام تشکیل میدهند.
او برای تشریح این ساختار به آمار تجارت کشور اشاره کرد و گفت در حالی که حجم صادرات ایران از نظر وزنی بیش از ۱۳۰ میلیون تن است، میزان واردات حدود ۳۰ میلیون تن برآورد میشود. به گفته توکلیان، این ارقام نشان میدهد صادرات ایران عمدتاً شامل کالاهای سنگینتر و با ارزش واحد پایینتر است، در حالی که واردات کشور از نظر وزنی سبکتر اما از نظر ارزش گرانتر است.
این اقتصاددان تاکید کرد به همین دلیل نمیتوان در صورت بسته شدن مسیرهای دریایی، راهکار واردات کالا با هواپیما را به عنوان جایگزینی جدی مطرح کرد.
او گفت مسئله اصلی فقط این نیست که کالا چگونه به کشور برسد؛ بلکه باید پیش از آن، منابع مالی لازم برای خرید کالا تامین شده باشد. در واقع، ابتدا صادرات باید انجام شود، درآمد ارزی ایجاد شود و سپس این منابع برای واردات مورد استفاده قرار گیرد.
توکلیان با اشاره به تمرکز تجارت خارجی ایران در بنادر جنوبی گفت بیش از ۸۵ درصد صادرات کشور از چهار گمرک جنوبی انجام میشود. بنابراین، هرگونه اختلال جدی در تنگه هرمز میتواند مستقیماً زنجیره تجارت خارجی ایران را تحت تاثیر قرار دهد.
او در پایان تاکید کرد که در صورت بسته شدن تنگه هرمز، ایران نهتنها نمیتواند از تبعات اقتصادی این اتفاق مصون بماند، بلکه به دلیل وابستگی بالای تجارت خارجی به مسیرهای جنوبی، میتواند در شمار نخستین اقتصادهای آسیبدیده قرار گیرد؛ چرا که «وقتی مسیر بسته است، کشتی ما هم نمیتواند عبور کند.»
